Çocuğum oyuncaklarını paylaşmıyor: Zorlamadan sıra almayı öğretmek

Misafir çocuk kapıdan girer girmez çocuğunuz bütün oyuncaklarını kucağına topluyorsa, bunu hemen bencillik diye yorumlamayın. “Paylaş” sözcüğü yetişkin için basit görünür; çocuk için sevdiği şeyi bırakmak, beklemek ve geri geleceğine güvenmek anlamına gelebilir. Hedef, elindeki eşyayı her isteyene anında vermesi değil; kendisinin ve diğer çocuğun ihtiyacını gözeten bir oyun düzeni öğrenmesidir.

Yaşına göre ne bekleyebiliriz?

Bir ile üç yaş arasında tutarlı paylaşma beklemek gerçekçi olmayabilir. Okul öncesinde sıra, adalet ve başkasının isteğini anlama gelişir; okul çağında da çok heyecanlı veya üzgünken zorlanma sürebilir. Raising Children Network bu süreci kademeli bir öğrenme olarak ele alır. Yaş aralıkları bir sınav veya tanı ölçütü değildir. Raising Children Network: Sharing

Paylaşmak tek bir beceri değildir

Çocuk önce ne istediğini fark eder, bunu anlatır, diğerinin isteğini duyar, bekler ve oyuna yeniden katılır. Bunların hepsini aynı anda yapmak kolay olmayabilir. “Oyuncağını hiç vermiyorsun” yerine “Şu an kamyonla oynamaya devam etmek istiyorsun” demek, konuşulacak somut ihtiyacı görünür kılar. Tek bir park tartışması çocuğun ileride nasıl arkadaş olacağını göstermez.

Özel eşya ile ortak oyuncak ayrımı

Misafir gelmeden birkaç sevdiği eşyayı birlikte seçip kaldırabilirsiniz. Böylece çocuk her şeyinin herkes tarafından kullanılacağı kaygısını yaşamaz. Ortada kalan oyuncakların birlikte oyun için olduğunu açıkça konuşun. Özel oyuncakları önceden ayırmak, Raising Children Network önerileri arasındadır. Raising Children Network: Sharing

Ev buluşması öncesi örnek konuşma

“Ayıcığını odanda tutmak istiyorsun, onu kaldıralım. Salondaki bloklarla ikiniz oynayabilirsiniz. Aynı parçayı isterseniz sıra bulmanıza yardım edeceğim.” Parktaki ortak salıncak için kural farklıdır: kişisel sahiplik değil, herkesin kullanabileceği adil sıra düzeni vardır. Çocuğun bu iki durumu aynı anda anlamasını beklemek yerine ayrı ayrı açıklayın.

O anda ikisi de aynı şeyi istiyorsa

Önce sakin biçimde gördüğünüzü anlatın: “İkiniz de kırmızı arabayı istiyorsunuz; şu anda Deniz kullanıyor.” Bir çocuk yeni başladığı oyunu hemen bırakmak zorunda olmayabilir. ZERO TO THREE bazı durumlarda daha uzun oyun sırasına izin vermeyi, bekleyen çocuğa başka bir etkinlikle destek olmayı önerir. Ortamın koşullarına göre süre veya bitiş işareti de kullanılabilir. ZERO TO THREE: Helping young children with sharing

“Birazdan” çocuğa belirsiz gelebilir. “Bu yolu bitirince” gibi görünür bir son ya da önceden anlaşılan zamanlayıcı yardımcı olabilir. Ancak her otuz saniyede oyuncağı el değiştirmek oyunu sürekli bölebilir. Süreyi yetişkinler olay çıkmadan belirlesin; ağlayan çocuğu susturmak için diğerinin oyuncağını hemen almak adil sıra fikrini karıştırabilir.

Çekiştirme, itme veya vurma başlarsa önce güvenliği sağlayın. Çocukların arasına mesafe koyup “Ellerimizle çekiştirmeyeceğiz” diyebilirsiniz. Kim daha çok ağladı yarışması yapmayın. Her iki duyguyu kabul edip paylaşma çözümüne sakinleşince dönün. Güvenlik, paylaşmanın ön koşuludur. ZERO TO THREE: Helping young children with sharing

Günlük hayatta küçük alıştırmalar

Yumuşak topu karşılıklı yuvarlayın, sırayla bir yapboz parçası koyun veya birlikte çamaşır sepetine çorap atın. Başlangıçta bekleme kısa ve görünür olsun. ZERO TO THREE, karşılıklı oyun ve günlük işleri işbirliği pratiği olarak ele alır. Bunları bir gelişim sınavına çevirmeden, birlikte yapılan işin keyfini öne çıkarın. ZERO TO THREE: Learning to cooperate

İki çocukla ortak resimde biri bulutları, diğeri çiçekleri çizebilir. Aynı kalem istendiğinde birinin başka renkle başlaması veya işini bitirince kalemi vermesi konuşulabilir. Bu yazıdaki örnekler evde denenebilecek fikirlerdir; her çocuğun aynı etkinliği sevmesi beklenmez. Yaşa uygun, yutulabilecek küçük parçası olmayan materyal seçin.

“Ne kadar uslusun” yerine davranışı anlatın: “İşin bitince maviyi arkadaşına verdin; onun resmini tamamlamasına yardım etti.” Kendiniz de sıra beklerken görünür olun. Çocuğun elinden izinsiz bir şey almak yerine isteyin. Küçük tercih alanları, işbirliğini yalnızca yetişkinin emrine uyma olarak görmemesine yardımcı olabilir. ZERO TO THREE: Learning to cooperate

Beklentiyi ayarlayın, gerektiğinde destek alın

Buluşmayı kısa tutmak, açlık veya uykusuzluk zamanını seçmemek ve benzer oyuncaklar bulundurmak çatışmayı azaltabilecek aile denemeleridir. Her oyuncağın aynısından satın almak zorunda değilsiniz. Yan yana farklı oyun oynamak da bir başlangıç olabilir. Çocukları sürekli kıyaslamak veya birini “cömert”, diğerini “bencil” ilan etmek yerine o gün gereken desteğe bakın.

Paylaşmayı zor bulmak tek başına hastalık ya da otizm tanısı değildir. Ancak yoğun sıkıntı veya saldırganlık oyun ve günlük hayatı sürekli engelliyorsa; iletişim, gelişim veya beceri kaybıyla ilgili ek kaygınız varsa çocuk hekimiyle görüşün. Yaralanma riski varsa önce güvenliği sağlayın. Sosyal bir ortamda bulunmak yararlı pratik sunabilir, fakat gereken bireysel değerlendirmeyi yerine getirmez.

Bunları biliyor muydunuz?

İşbirliği, yalnızca yetişkinin istediğini yapmak değildir. Ortak amaç için iki kişinin ihtiyacını birlikte düşünmek de işin parçasıdır. Çocuğa uygun küçük seçimler sunmak, bu deneyimi günlük işlere taşıyabilir. ZERO TO THREE: Learning to cooperate

Sıkça sorulan sorular

İki yaşındaki çocuğum paylaşmıyor, bencil mi?

Bu tek başına bencillik göstergesi değildir. Küçük çocuklar bekleme, sahiplik ve duygularını düzenlemeyi öğrenir. Kısa sıra oyunları, yakın yetişkin desteği ve gerçekçi beklenti daha yararlıdır. Birkaç başarılı anın ardından yine zorlanması şaşırtıcı değildir.

Oyuncağı zorla alıp arkadaşına vermeli miyim?

Güvenlik sorunu yoksa bunu paylaşmayı öğretmenin varsayılan yolu yapmayın. Kimin kullandığını ve sıranın nasıl biteceğini açıklayın. Özel eşyalar önceden ayrılabilir. Ortak malzemede adil sıra kuralı uygulanır; çekiştirme varsa önce durdurulur.

Zamanlayıcı şart mı?

Hayır. Bazı durumlarda görünür bir yardımcıdır, bazı oyunlarda ise bölücü olur. Bir yapının tamamlanması veya turun bitmesi gibi doğal bir son seçebilirsiniz. Süre kullanacaksanız önceden anlaşın ve iki çocuğa da aynı açıklığı sağlayın.

Bekleyen çocuk ağlarsa ne yapayım?

Duygusunu kabul edin ve yanında olun: “Beklemek zor, onu çok istiyorsun.” Güvenli başka bir oyun önerin. Sırayı yalnız ağlamayı durdurmak için bozmak yerine anlaşmayı koruyun; gerekirse ortamı ve bekleme süresini bir sonraki deneme için ayarlayın.

Kardeşlerden büyüğü hep vermek zorunda mı?

Yaşı büyük olduğu için her seferinde vazgeçmesini beklemek adil değildir. Her ikisinin de özel eşyası ve oyun sırası olabilir. Küçük çocuğun beklemesine yetişkin yardım etsin; büyük kardeş sürekli arabulucu veya bakım veren rolüne itilmesin.

Yiyecek ve sarılma da paylaşma konusu mu?

Beden sınırları ve gıda güvenliği ayrı konulardır. Sarılmayı veya öpücüğü zorlamayın. Yiyecek paylaşımında alerji ve hijyen kurallarını gözetin; ortak bardak kullanmayı paylaşma dersi yapmayın. Oyuncak sırası her alana aynı şekilde uygulanmaz.

Parkta başkalarının eşyasını isterse?

Önce izin istemeyi gösterin; hayır cevabını kabul etmesine yardım edin. “Bu onun oyuncağı; vermek istemeyebilir. Biz başka bir oyun bulabiliriz.” Kendi eşyasını koruyabildiğini öğrenirken başkasının sınırına da saygı göstermeyi çalışır.

Ne zaman yardım almalıyım?

Sıkıntı ve çatışma günlük işlevi belirgin engelliyorsa veya iletişim ve gelişim hakkında ek kaygılar varsa çocuk hekimine danışın. Belirli örnekler götürün. Tek bir paylaşmama davranışından tanı çıkarılmaz; çocuğun bütünü değerlendirilir.

İlgili okumalar

• Çocuğum Sosyal İlişkilerde Zorlanıyor: Ebeveynler Ne Yapmalı?
• Çocuklarla Kafede Kitap Okuma: Resimlerden Başlayan Küçük Hikâyeler

Kaynakça

• ZERO TO THREE: Helping young children with sharing
• Raising Children Network: Sharing
• ZERO TO THREE: Learning to cooperate

Bilgilendirme amacı taşır; bireysel değerlendirme yerine geçmez.